Dat zegt CDA-leider Henri Bontenbal in een interview in de nieuwe Lente CDV, die gewijd is aan ‘Democratisch ethos’. Volgens Bontenbal staat de democratische gezindheid onder druk door populistische politici, maar is dit niet het hele verhaal. Hij ziet het populisme als ‘wake-upcall’ voor gevestigde partijen die te weinig gedaan hebben om onrechtvaardige situaties aan te pakken. ‘We hebben het ontstaan daarvan zelf mogelijk gemaakt door zaken op hun beloop te laten.’ Als voorbeelden van onrechtvaardigheid noemt Bontenbal jongeren die ‘jarenlang bij hun ouders moeten blijven wonen’, PAS-melders die ‘geen duidelijkheid krijgen’ of ondernemers die ‘vastlopen door netcongestie’. ‘Wij hebben als politiek niet geleverd.’ Het pas aangetreden minderheidskabinet ziet Bontenbal als ‘een oefening in democratisch ethos’, omdat er geen meerderheidscoalitie is die de oppositionele minderheid kan overrulen.

Lees hier het interview met Henri Bontenbal. https://www.tijdschriftcdv.nl/inhoud/tijdschrift_artikel/CD-2026-1-15/Bontenbal-weersta-gedachteloosheid-over-de-rechtsstaat

In het themanummer diverse artikelen over democratisch ethos. Volgens Ernst Hirsch Ballin is een wezenlijk kenmerk ervan ‘inlevingsvermogen in de situatie van anderen’. In lijn met Bontenbal stellen auteurs dat het onvermogen van de politiek om zaken voor elkaar te krijgen, doorwerkt in de democratische gezindheid van burgers. ‘Het gedrag en de houding van de bovenlaag blijken cruciaal voor het ethos in brede lagen van de bevolking’, aldus Antje Beers en Stavros Zouridis. Het gebrek aan oplossingen voor concrete problemen zorgt dan ook voor populistische vatbaarheid, schrijft Marija Bartl: ‘Het falen om na het neoliberalisme een nieuwe visie op gedeelde welvaart te articuleren is niet zonder gevolgen. Het heeft een ideologische leegte geschapen die steeds meer wordt gevuld door politieke krachten die, in plaats van welvaart, “identiteit” aanbieden.’

Veel auteurs houden de VS als waarschuwing voor. In Amerika is ‘sprake van bewuste afbraak van de rechtsstaat, die als een hindernis wordt gezien voor het kunnen doorzetten van de macht van de regering-Trump’, aldus de in de VS wonende christendemocraat Peter Luttik. Zoals de MAGA-beweging via ‘Project 2025’ de autocratie doelbewust bevordert, moet Nederland met een ‘Project 2035’ het zelforganiserend vermogen van de samenleving herstellen en zo de democratische grondhouding versterken, bepleit Kees Buitendijk.

CDA als nieuwe emancipatiebeweging

René Paas, commissaris van de Koning in Groningen, stelt in in dit verband dat de overheid niet alleen dingen nalaat, maar mensen ook actief tegenwerkt, wat populisme in de hand werkt. ‘Populisme is de koorts en niet de ziekte’, aldus Paas, volgens wie veel mensen zich in de steek gelaten voelen. ‘Ze vertrouwen de overheid niet meer, omdat ze ervaren hebben dat deze hen laat barsten als het erop aankomt.’ Paas bepleit dat het CDA, net als zijn voorgangers, een emancipatiebeweging wordt voor mensen die afgehaakt zijn als gevolg van overheidsbeleid. Hij denkt daarbij aan slachtoffers van de toeslagenaffaire, aan boeren, aan praktisch opgeleiden, aan mensen uit de regio en aan hen die met moeite de eindjes aan elkaar knopen. Het CDA moet zich voor hen als een sociaal-conservatieve beweging opstellen. ‘Helaas wordt dit begrip tegenwoordig gekaapt door politici en partijen die misschien wel conservatief zijn, maar allerminst sociaal.’

Lees hier het interview met René Paas. https://www.tijdschriftcdv.nl/inhoud/tijdschrift_artikel/CD-2026-1-4/Paas-CDA-moet-opkomen-voor-mensen-die-afgehaakt-gemaakt-zijn

Nieuw beginselprogramma

Pieter-Jan Dijkman, directeur van het Wetenschappelijk Instituut, bepleit in CDV dat het beginselpramma van het CDA herschreven wordt. Het huidige dateert uit 1993 en was nadrukkelijk aan die tijd gebonden. ‘Voor de ecologische ontwrichting, aangejaagd door de hyperglobalisering en de industriële overproductie, is nog geen oog. Een migratievraagstuk is er in het beginselprogramma nauwelijks.’ De beginselen van het CDA blijven dezelfde, aldus Dijkman, maar moeten wel steeds naar nieuwe tijden worden vertaald. Zeker nu het CDA als juniorpartner in een kabinet zit en de eigen inhoud kan ondersneeuwen. ‘De partij onderscheidt zich door zich op te stellen als een constructieve samenwerkingspartner en door bruggen te slaan. Maar het punt is: een brug zie je niet, daar loop je overheen.’

Draagmoederschap

Verder in CDV een debat over de vraag of draagmoederschap niet schuurt met het belang van het kind. Ja, vindt Maarten Neuteboom, die wijst op kritische rapporten van de VN en de Raad van State. Ook stelt hij de vraag of het überhaupt in het belang van het kind is ‘om het vanuit de kinderwens van volwassenen één of zelfs beide biologische ouders te onthouden’. Nee, reageert Gerben Horst, volgens wie ouderschap in de kern om verantwoordelijkheid gaat en niet alleen om biologie. ‘Het beslissende criterium is niet de route van ontstaan, maar de werkelijkheid van het opgroeien. Wanneer een kind wordt ontvangen, gedragen en bemind binnen een stabiel gezin, wordt zijn waardigheid niet aangetast door de weg waarlangs het leven begon.’