Als een nieuwe techniek iets geeft, pakt het ook altijd weer iets af, betoogt historicus Roderick Nieuwenhuis in een interview met CDA. Dat was bij de industriële revolutie het  geval en dat zal bij de AI-revolutie weer zo zijn. ‘De grote vraag van vandaag is: wat levert AI ons op en wat pakt het van ons af? (..) Laten we ons zodanig beïnvloeden door technische uitvindingen als de smartphone en AI, dat we in ons menszijn achteruit gaan en steeds meer op de machine gaan lijken?’ Nieuwenhuis is niet positief, aangezien algoritmes nu al veelal ons leven bepalen en spreekt van ‘een gevaarlijk experiment’; de toeslagenaffaire en het schandaal rond de Britse Post Office lieten al zien dat aan de machine en het algoritme meer geloof gehecht werd dat aan de mens.

Lees hier het interview met Roderick Nieuwenhuis.

Invloed Big Tech

In een reeks artikelen wordt verder ingezoomd op de AI-impact op het menszijn. De christendemocratie moet zich opwerpen als hoeder van de gedachte dat de mens geen genoegen moet nemen met de surrogaatwereld van AI maar de echte mens centraal moet laten staan, schrijft Cees Zweistra. Welke waarden daarbij centraal moeten staan, is onderwerp van het artikel van Carla Bastiaansen, die onder andere autonomie, eerlijkheid, respect voor de persoonlijkheid en aansprakelijkheid noemt. Jasper Kars stelt dat AI in de kern ‘geen neutrale tool is maar een machtsvraag’ en waarschuwt voor de grote invloed van Big Tech op democratische processen. Merel Noorman bepleit daarom alternatieven voor de technologische benadering van deze bedrijven, waardoor burgers gezamenlijk aan zet blijven in de democratie.

Omdat data die de basis van de algoritmes vormen, vaak ethisch onder de maat zijn, bepleit Nanda Piersma een persoonlijke datakluis voor iedereen, waardoor er niet meer anoniem geüpload kan worden en tegelijk privacy gewaarborgd blijft. Het fatsoen moet terug in de openbare digitale ruimte, aldus Piersma. Arjen Siegmann staat stil bij de impact van AI op het wetenschappelijk onderwijs en de arbeidsmarkt en ziet een grotere rol voor de lijfelijke aanwezigheid van de docent met zijn levenservaring en morele wijsheid. Dit geldt ook voor het middelbaar onderwijs, schrijven Bas Aghina en Nathalie van der Weiden. ‘De docent zal in een AI-tijdperk vol stimuli nog meer zijn rol als coach en gids in het leven van lerende jongeren moeten gaan vervullen.’ Welke impact AI op moderne oorlogsvoering heeft en waarom het van groot belang is wereldwijd ethische en juridische afspraken en humanitaire waarborgen te maken, is onderwerp van het artikel van Clara Maathuis. Diederick van Wijk schetst ten slotte de verwevenheid van Big Tech met de Amerikaanse politiek en het dilemma van Europa om een eigenstandige positie aangaande humanitaire principes rond AI te houden te midden van de AI-grootmachten China en de VS.

‘Ernstig verstoorde’ relatie rijksoverheid en gemeenten

In het actualiteitsdeel van CDV een interview met Leonard Geluk, algemeen directeur van de VNG, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. Hij stelt daarin dat de relatie tussen de rijksoverheid en gemeenten ‘abominabel’ en ‘ernstig verstoord’ is, omdat deze van de kant van de rijksoverheid gekenmerkt wordt door moedwillige ‘willekeur’. ‘Dit komt doordat het rijk gemeenten vaak ziet als een uitvoeringsloket, waarnaar kan worden overgeheveld en waarop naar believen bezuinigd kan worden.’

Volgens Geluk is de rijksoverheid voor gemeenten en maatschappelijke organisaties eerder een hindermacht geworden dan een bondgenoot. ‘Dit betekent dat ik permanent op mijn hoede ben voor de rijksoverheid’, aldus Geluk. ‘Er worden taken in medebewind bij de gemeenten neergelegd zonder de middelen om ze goed uit te voeren. Zodra ons een taak wordt gegeven, volgt bijna automatisch een greep in de kas. Dat is precies wat ik bedoel met willekeur.’ Het is volgens Geluk dringend nodig dat de relatie tussen rijk en gemeenten wordt hersteld. ‘Het idee dat je samen één overheid vormt is weg. Terwijl we elkaar juist keihard nodig hebben.’

Lees hier het interview met Leonard Geluk.

Modernisering artikel 23 grondwet

In CDV ook aandacht voor de vrijheid van onderwijs. De suggestie dat bestrijding van discriminatie pas na wijziging van artikel 23 van de grondwet kan plaatsvinden is ‘onjuist’, aldus Harry Medema, bestuurder in het primair onderwijs. Diverse wetten, zoals de Algemene wet gelijke behandeling (Awbg) en de Wet op het burgerschapsonderwijs garanderen al dat discriminatie op of door scholen kan worden aangepakt, wat bevestigd wordt door uitspraken van de Onderwijsraad en de Raad van State. ‘Ingrijpen in de Grondwet is bedoeld voor structurele tekortkomingen, niet voor tekortschietende uitvoering van bestaande wetgeving’, aldus Medema. ‘De Grondwet is niet het probleem; de naleving van gewone wetten wel.’ Erik Borgman betoogt dat de vrijheid van onderwijs juist meer gebruikt moet worden, omdat scholen nu allemaal op elkaar zijn gaan lijken. ‘Vrijheid van onderwijs is bij uitstek van belang voor een vrije en pluralistische samenleving.’

Terugblik CDA-campagne

 Verder in CDV een terugblik op de verkiezingscampagne en –uitslag van het CDA door CDA-lid Bart van Horck. Hij constateert dat het CDA ‘op álle fronten: stad én platteland, links én rechts’ een ‘stevige overwinning’ heeft behaald, maar dat de partij in de campagne minder de inhoud centraal heeft gesteld dan bij de vorige verkiezingen, waar een les in schuilt. ‘Wie inhoudelijk de agenda meer bepaalt, is minder vatbaar voor inhoudelijke incidenten, zoals dat bij Nieuwsuur.’ Politicoloog Marcel Hanegraaff gaat in een artikel in op de relatie tussen de campagne-uitgaven van de diverse politieke partijen en de verkiezingsuitslag.